مهندسی شیمی دانشگاه صنعتی ارومیه

     مهار عظيم ترين حادثه نفتي جهان در 16 روز

گزارشی از عمليات مهار چاه نفتي 104 مارون 

90 كيلومتري كه از اهواز دور مي شويم آتش مشعل ها و لوله هاي در هم تنيده كنار جاده

باريك فرعي نشان از آن دارد كه به چاه شماره 104 منطقه نفتي مارون نزديك شديم. از چند

پيچ و يك جاده ناهموار كه مي گذريم دكل 69 حفاري فتح از دور خودنمايي مي كند. طول

جاده با تابلوهاي «خطر انفجار، توقف مطلقاً ممنوع» تزئين شده است تا تفاوت يك جاده

معمولي با جاده دسترسي يك چاه نفتي را بدانيم. هر چند سبز ه هايي كه به نعمت بارندگي هاي

اخير اهواز سر از خاك بيرون آورده اند منظره اي متفاوت از محوطه يك چاه نفتي نشان

مي دهد اما جلوتر كه مي رويم در كنار همين سبزه ها هنوز بقاياي آتش مهيب روزهاي دوم تا

نوزدهم دي ماه بر جاي مانده.

 ماجرا از اين قرار است كه در دوم دي ماه سال جاري گزارشاتي از تشكيل حباب هاي گاز

در منطقه مارون به مسئولان مي رسد. اين علامت هيچ گاه براي كساني كه موي خود را با

نفت سياه سفيد كرده اند خبر خوشي نيست. كنكاش آغاز مي شود تا مشخص شود كدام يك از

چاه هاي متعدد نفت و گاز منطقه مارون يا لوله هاي گاز عبوري از منطقه دچار شكستگي شده

است. خوشبختانه پس از دو روز تلاش، چاهي كه سبب اين حادثه شده است، پيدا مي شود.

مسئولان شركت ملي مناطق نفتخيز جنوب مي گويند: از 373 حلقه چاهي كه در منطقه مارون

وجود دارد تا كنون 78 چاه دچار عارضه شكستگي لوله شده اند ولي شكستگي لوله در چاه .

104مارون با بقيه كاملاً متفاوت بود

    معمولاً شكستگي لوله در چاه هاي نفتي در عمق بسيار زياد زمين و بين 2 هزار تا 2 هزار

و 500 متري رخ مي دهد كه اين شكستگي در پي جابه جايي لايه هاي زمين شناسي اتفاق مي

افتد. ولي شكستگي لوله چاه 104 در عمق كم يعني

  670 متري چاه اتفاق افتاده است و همين نزديكي به سطح باعث نفوذ نفت و گاز به سطح

زمين شده است.

بررسي‌هاي كارشناسي گروه زمين‌شناسي و مهندسي نفت مشخص كرد محل‌هاي نشت داراي

رخنمون سازند آغاجاري و رسوبات آبرفتي بوده كه با توجه به شيب طبقات و موقعيت

توپوگرافي، رسيدن سيال به سطح زمين را امكان‌پذير ساخته است  این حادثه در مناطق نفت

ديگر تمام زمين هاي اطراف چاه پر از چشمه هاي نفت و گازي است كه در هوا پخش شده

است و اين يعني هر لحظه انفجار. بر همين اساس و براي افزايش ايمني منطقه و جلوگيري از

آلودگي محيط زيست و بخصوص رودخانه اي كه دو كيلومتر آن طرف تر جريا.ن دارد

(جراحي) دستور آتش زدن نفت و گاز رسيده به سطح زمين صادر مي شود

ميدان نفتي مارون

ميدان نفتي مارون يكي از بزرگ ترين ميادين نفتي كشور محسوب مي شود، مي گويد: در اين

ميدان روزانه 500 هزار بشكه نفت سبك و شيرين توليد و بخش اعظم آن روانه پالايشگاه

اصفهان مي شود.

  هرچند به لحاظ زمين شناسي منطقه نفتي مارون در جايي واقع شده است كه لايه هاي

اعماق زمين مدام در حال حركتند و همين عامل باعث شكستگي لوله هاي جداري و آستري 78

حلقه از 373 حلقه چاه منطقه شده است ولي حادثه اي كه در چاه 104 اتفاق افتاد در تمام

تاريخ حوادث نفتي دنيا بي نظير است. هنگامي كه در عمق بيش از دو هزار متري چاه لوله اي

مي شكند كار  راحت است و به راحتي مي توان با حفر چاه هاي انحرافي به نقطه مورد نظر

رسيد و لوله ها را بازسازي كرد. ضمن اين كه امكان نشت نفت و گاز در سطح زمين نيز

وجود ندارد ولي حادثه چاه 104 منطقه وسيعي را ناامن كرد بطوري كه مجبور شديم نفت و

گاز راه يافته به زمين را آتش بزنيم.

مدت كوتاه يافتن علت نشت نفت و گاز را كه در دو روز انجام شد نيز منحصر به فرد بود

چرا كه بايد چاه هاي زيادي چك مي شدند

             
    
    اقدامات سه گانه براي مهار حادثه
 

  مهار چاه و تجهيزات سرچاهي، مهار چشمه هاي نفتي و مهار گازگرفتگي منطقه به عنوان

سه محور عمليات مهار حادثه  بود.

 براي مهار چاه طبق روالي كه در دنيا مرسوم است با حفر چاه هاي انحرافي در فاصله

. 100تا 150 متري چاه اصلي سعي      مي كنند كه به حفر چاه در اعماق زمين دست پيدا

كنند. از اين رو محل هاي حفر چاه هاي انحرافي مشخص و دكل حفاري در آنجا نصب شد اما

پيش از آنكه كار حفاري چاه هاي انحرافي آغاز شود، دكلي كه بر روي دهانه چاه 104 نصب

شد توانست به حفر چاه راه پيدا كند.

در خصوص مهار چشمه هاي نفت ايجاد شده در منطقه با ايجاد سدها و حوضچه هايي  كه

براي جمع شدن و انتقال نفت به وسيله تانكر كاربرد دارند. زماني كه نفت خارج شده از زمين

در اين حوضچه ها جمع آوري مي شد توسط تانكر از منطقه منتقل مي شد تا علاوه بر

جلوگيري از وسعت آتش سوزي از هدررفت آن جلوگيري شود اما تنها راه مقابله با

گازگرفتگي منطقه، آتش زدن است

    احداث 6 جاده جديد

 براي دسترسي به چاه و انتقال ماشين آلات و امكانات به جاده نياز بود ولي جاده موجود به

دليل نشت نفت و گاز آتش سراسر آن را فرا گرفت و جاده غيرقابل استفاده شد و پرسنل

مجبور میشدن جاده جديدي بسازند ولي هر بار اين اتفاق تكرار مي شد بطوري كه در

مجموع 6جاده دسترسي جديد در مدتي بين 4 تا 5 روز ساخته شد.

                                                
    شناسايي عارضه مشابه در چاه هاي ديگر

در چاه هايي كه طي سال هاي اخير حفر شده است به دليل استفاده از طراحي نوين مشكلي با

عنوان شكستگي لوله وجود ندارد. همچنين چاه هايي كه مورد تعمير قرار مي گيرند نيز

طراحي جديد پياده و لوله ها مقاوم سازي مي شود ولي چاه هاي قديمي اين مشكل را دارند. بر

همين اساس طراحي براي شناسايي و تعمير چاه هايي كه عارضه مشابهي همچون چاه 104

دارند در دستور كار شركت ملي مناطق نفت خيز جنوب قرار گرفته است تا به مرور مقاوم

سازي و دو جداره كردن لوله هاي آنها انجام شود